Uluslararası Ehl-i Beyt (a.s) Haber Ajansı – ABNA: İran İslam Cumhuriyeti’nde liderlikte yaşanan dönüşüm, yalnızca devlet piramidinin tepesindeki bir değişim olarak görülmüyor. Bu süreç aynı zamanda Şii düşüncesine ve İslam Devrimi deneyimine dayanan bir siyasi‑inanç teorisinin sürekliliğinin sınanması olarak değerlendiriliyor.
Araştırmacı Mehdi Zencani, Devrim Lideri Ayetullah Seyyid Mücteba Hamenei’nin ilk mesajındaki on iki temel noktayı incelediği yazı dizisinin üçüncü bölümünde “İslamî Sistem’de Liderlik” başlığını ele aldı. Zencani’ye göre bu konu, anayasal bir yapı tartışmasından çok daha derin; Şii itikadı ve velayet anlayışıyla doğrudan bağlantılı epistemolojik bir mesele niteliği taşıyor.
İmam Humeyni’nin İslam hükümeti anlayışında ortaya koyduğu Velayet‑i Fakih teorisi, yalnızca yönetsel bir mekanizma değil; toplumsal hayatta ilahi velayetin devamı olarak tanımlanıyor. İmam Humeyni’nin 16 Ocak 1988 tarihli mektubunda belirttiği üzere, hükümet “Allah tarafından Peygamber’e verilen mutlak velayetin bir uzantısı” ve İslam’ın en önemli hükümlerinden biri olarak kabul ediliyor. Hatta İmam Humeyni bu tartışmanın daha derin boyutları olduğuna işaret ederek, “Bunun da ötesinde meseleler vardır, fakat onları burada dile getirmiyorum” ifadesini kullanmıştı.
Zencani, bu kısa değerlendirmede Velayet‑i Fakih teorisinin tüm epistemolojik boyutlarını ele almanın mümkün olmadığını belirtirken, özellikle Uzmanlar Meclisi’nin (Meclis‑i Hubregân) rolüne dikkat çekiyor. Bu kurum, İslam siyasi düşüncesinde tarihsel köklere sahip olan “ehl‑i hall ve akd” teorisine dayanıyor. Aynı mesele, Iraklı büyük düşünür Şehit Ayetullah Muhammed Bakır es‑Sadr tarafından da İran Devrimi sonrasında kaleme alınan “İslam Cumhuriyeti Anayasası Hakkında Fıkhî Giriş” adlı çalışmada gündeme getirilmişti.
Zencani’ye göre İran’daki liderlik seçimi iki önemli tarihsel deneyim içeriyor. Uzmanlar Meclisi, iki farklı dönemde iki “Hamenei”yi lider olarak seçti. Ancak yeni liderin seçimi, şehit liderin seçimi sürecinden bazı yönleriyle farklılık gösterdi.
Şehit liderin seçimi sırasında İmam Humeyni’nin işaret ettiği isim konusu, dönemin önemli şahsiyetleri tarafından dile getirilmişti. Buna karşılık İmam Hamenei hiçbir zaman bir halef işaret etmedi. Ayrıca o dönemde kendisi Uzmanlar Meclisi’nin üyesi olarak toplantılara katılmış, görüşlerini açıklama ve hatta karar sürecine doğrudan müdahil olma imkânına sahip olmuştu.
Yeni lider Ayetullah Seyyid Mücteba Hamenei ise kendi ifadesine göre Uzmanlar Meclisi’nin kararını İran devlet televizyonundan halkla aynı anda öğrenmişti. Zencani, şehit liderin şehadetinden sonraki sekiz gün boyunca Uzmanlar Meclisi’nin yoğun bir şekilde yeni lideri belirlemek için çalıştığını, ancak nihai kararın onun huzurunda olmadan alındığını vurguluyor.
Bir diğer dikkat çekici nokta ise Seyyid Mücteba Hamenei’nin ilmî kimliği. Zencani’ye göre onun yaklaşık 13‑14 yıldır sürdürdüğü “dış ders” (ileri düzey fıkıh dersleri), ilim çevrelerinde geniş bir şöhrete sahip. Uzmanlar Meclisi’nin kararını verirken soy bağına değil ilmî ve fıkhî ölçütlere dayandığı, buna rağmen muhtemel “iktidarın miras yoluyla devri” tartışmalarına rağmen çok yüksek oy oranıyla seçilmesinin önemli bir fark oluşturduğu belirtiliyor.
İslam Cumhuriyeti tarihinde İmam Humeyni’nin ardından gelen şehit liderin yerine geçmek zaten zorlu bir görevdi. Ancak halkın şehit lideri daha yakından tanıması ve onun uzun yıllar mücadele ve yönetim tecrübesine sahip olması nedeniyle, yeni liderin görevi daha da ağır bir sorumluluk olarak değerlendiriliyor.
Nitekim Ayetullah Seyyid Mücteba Hamenei ilk mesajında bu zorluğu şu sözlerle dile getiriyor:
“Humeyni‑yi Kebir ve Şehit Hamenei gibi iki büyük önderin oturduğu bir makamda oturmak kolay değildir. Bu makamda, 60 yılı aşkın mücadeleyle Allah yolunda fedakârlık yapan ve hem hayatı hem de şehadeti izzetle anılan bir şahsiyet oturmuştur.”
Yeni lider mesajında şehit lideri “şehadetinden sonra bile dimdik duran bir dağ” olarak nitelendiriyor ve onun şahsiyetinin farklı yönlerinin uzun yıllar boyunca anlatılması gerektiğini vurguluyor. Bu büyük boşluğun doldurulmasının ise “ancak Allah’ın yardımı ve halkın desteğiyle mümkün olacağını” ifade ediyor.
Ayetullah Hamenei’nin mesajında öne çıkan bir diğer vurgu da halkın rolü oldu. Yeni lider, şehit liderin ve ondan önceki büyük önderin en önemli özelliklerinden birinin halkı tüm alanlara dahil etmek ve onları sürekli bilinçlendirmek olduğunu belirtiyor. Ona göre gerçek cumhuriyet anlayışı da tam olarak bu noktada ortaya çıkıyor.
Hatta mesajında, liderlik makamının etkin olabilmesi için halkın sahadaki gücünün görünür olması gerektiğini özellikle vurguluyor. Bu nedenle liderliğin görevlerinden birinin de toplumun farklı kesimlerine bu rolü sürekli hatırlatmak olduğunu ifade ediyor.
Yeni lider ayrıca devam eden mücadele, Direniş Cephesi’nin durumu, şehit aileleri ve yaralıların desteklenmesi, saldırganlardan intikam alınması ve savaş tazminatlarının talep edilmesi gibi konularda stratejik görevleri de dile getiriyor. Bunun yanı sıra komşu ülkelerle ilişkiler konusunda da tavsiyelerde bulunarak hem sahadaki mücadele hem de siyasi‑diplomatik alanlarda ilk yönlendirmelerini paylaşıyor.
Mesajın son bölümünde ise Ayetullah Hamenei duygusal bir ifadeyle şehit lidere hitap ederek şöyle diyor:
“Ey lider! Gidişin tüm kalplerde ağır bir yara açtı. Sen her zaman bu sonu arzuluyordun ve nihayet Yüce Allah sana onu Ramazan ayının onuncu günü sabahında Kur’an tilaveti esnasında nasip etti.”
Zencani’ye göre mesajın önemli bir kısmının şehit lidere ayrılması, yalnızca velayet makamının önemini değil, aynı zamanda yeni liderin babası, rehberi ve hocası olan şehit liderle kurduğu güçlü duygusal bağı da gösteriyor.
Yeni lider mesajında şehit liderden dua talep ederken, onun Allah’ın yakın kulları, şehitler ve velilerle birlikte bulunduğunu belirterek Direniş Cephesi halklarının ilerlemesi için bu bayrağı yükseltme sözü veriyor.
Zencani, yazı dizisinin sonraki bölümlerinde İslam sisteminde halkın rolü ve İran milletinin tarihsel misyonunun daha ayrıntılı ele alınacağını belirtti. Bu analizlerin önümüzdeki günlerde yayımlanmaya devam edeceği bildirildi.
yorumunuz